ZVEZDOZNANAC ILI ANĐEO BROJANJA
Usamljeništvo je preduslov kreacije, koja se, po mišljenju Oktavija Paza, uvek oslanja na ambis. Svet nastaje u sukobu suprotstavljenih elemenata. U Popinoj kosmogoniji svet nastaje deobom, množenjem, oduzimanjem i sabiranjem, računskim operacijama koje dobijaju status tvoračkih principa. Kako god se ponašao u ritualni radnjama, pralik sporednog neba na kraju ostaje sam. Njegova usamljenost određena je poslednjim obračunom – sa samim sobom.

U duhovnom iskustvu čovečanstva razmišljanje o praznini, bezdanu, ''zevu nad zevovima'', ispoljavalo se u dva potpuno suprotna vida: vrhovno Biće smatrano je neizrecivim, prema jednom zaključku, dok drugi negira Biće, i svet smatra lišenim suštine. Svoj odnos prema Biću pesništvo zasniva na osnovnom elementu kojim raspolaže - pesničkoj slici - nastojeći da u svojim vrhunskim ostvarenjima dopre do neizrecivog. Imenovati ili stvarati, ključna dilema pred kojom su pesnici vekovima zastajali, prestaje da važi ukoliko se pesništvo shvati kao kao stvaranje kroz imenovanje. Kao u mitu o prvom čoveku koji nadeva imena životinjama tek ih na taj način čini postojećim. Ali, svetu su neophodne i neke druge koordinate. Ako prihvatimo da čoveka na pisanje stihova podstiče strah, možemo biti sigurni da pesničke kosmogonije nastaju iz naročite vrste inspiracije - presudni susret između pesnika i njegovog demona događa se u momentu prepuštanja zavodljivoj praznini, ''zevu nad zevovima''. Pogrešno je Prazninu izjednačavati sa Ništavilom, kao što je pogrešno nulu smatrati numeričkim izrazom nepostojećeg.

U knjizi ''Sporedno nebo'' Vaska Pope, koju Borislav Radović naziva ''džepnom kosmogonijom'', postoji uvodni ciklus pesama ''Zev nad zevovima'', čiji je lirski junak Zvezdoznanac u svojoj ostavštini zaveštao ''reči lepše nego svet'', reči koje svedoče o kosmološkom i istorijskokom lomu. ''Bio jednom jedan zev'' uvodi nas u metafizičku i i paradoksalnu ravanpopine kosmogonije: od tame koja blesne čovek pomisli da su zvezde. Uočljiv je dualizam Popine kosmogonije: ako postoji nebo, mora postojati i sporedno nebo. Čak i vizuelno, ovo dvojstvo je predstavljeno slikom dva krčaga, okrenuta otvorima jedan prema drugome i spojena oblakom dima koji kulja iz njihovih grlića: dva kotla – gornji i donji. Ako postoji nebo s anđelima i svim atributima i rekvizitima sveta blaženstva, svakako mora postojati i ''sporedno nebo'', kao svojevrsni pakao čulnosti. Na sporedno nbo dolazi se, kako bi drugačije, kroz zev, prazninu, hijatus, odmor između dva raskola. I na samom pragu sporednog neba suočavamo se sa pokretačkim principom: zaboravnim brojem.

''Bio jednom jedan broj
Čist i okrugao kao sunce
Ali sam mnogo sam''

Čist i okrugao broj, o kojem piše Vasko Popa u pesmi ''Zaboravan broj'' iz knjige ''Sporedno nebo'', je, naravno, nula, ali Popa nije pesnik koji bi svoju kosmogoniju naivno zasnovao na stvaranju ex nihilo. To bi značilo da nulu smatra numeričkim izrazom ništavila. Italijanski matematičar Peano aksiomatski je uredio osnovne zakone prirodnih brojeva. Poznat je njegov skup od pet aksioma . Po njegovom shvatanju nula je prirodan broj, koji nije neposredni sledbenik nijednog prirodnog broja. U Popinoj kosmogoniji nula takođe nije neposredni sledbenik nijednog prirodnog broja, nula je ''zaboravan broj'', samodovoljna suština, ono što Jakob Beme naziva ''tamnom dubinom koja nema ni pčetak ni kraj''. I ovde se lako može uočiti paradoks: Popa ovaj broj smtra čistim i okruglim kao sunce, ali se, uprkos tome, njegova duboka suština, ono najtajanstvenije, pokazuje kao ''tamna soba smrti (Jakob Beme) u kojoj se odvijaju računske operacije – ritualne radnje osipanja i urušavanja. Na delu je obredno simuliranje nestajanja koje je istovremeno i nastajanje.

''Počeo je da računa sa sobom
Delio se množio
Oduzimao se sabirao
I uvek ostajao sam''

Usamljeništvo je preduslov kreacije, koja se, po mišljenju Oktavija Paza, uvek oslanja na ambis. Svet nastaje u sukobu suprotstavljenih elemenata. U Popinoj kosmogoniji svet nastaje deobom, množenjem, oduzimanjem i sabiranjem, računskim operacijama koje dobijaju status tvoračkih principa. Kako god se ponašao u ritualni radnjama, pralik sporednog neba na kraju ostaje sam. Njegova usamljenost određena je poslednjim obračunom – sa samim sobom.

''Prestao je da računa sa sobom
I zaključao se u svoju okruglu
I sunčanu čistotu''

Sukob duhovnog i materijalnog oѕnačen je kontrastom svetlost – tama. Zaključan, samodovoljan, zaboravan broj je zadržao svoju svetlost, svoju ''sunčanu čistotu''. Sunce je središte neba, kao što je srce središte bića. Nula, osunčana, svetla i čista, središte je sporednog neba, njegovo usamljeno srce. Trenutak nastajanja sporednog neba je označen:

''Napolju su ostali usijani
Tragovi njegovog računanja''

Sveti Martin je brojeve smatrao vidljivim omotačima bića. Ova tvrdnja čini se kao odlična potvrda da je čak i nula mnogo više od običnog, prirodnog broja. U knjizi ''Filozofija matematike'', Stefan Barker pišeda nas celi brojevi (1,2,3) ne uznemiravaju mnogo jer je njihova opravdanost jasna. Nelagodnost je, smatra on, nastala onog trenutka kada je u Vavilonu otkrivena nula iz želje da se označi rezultat oduzimanja jednog broja od samog sebe. ''Oduzimanje broja od samog sebe'' podseća na aktivnost Popinog zaboravnog broja. Zašto zaboravnog? Ono što se zbiva nakon zatvaranja nule u samu sebe možemo smatrati svojevrsnom multiplikacijom nule – tragovi njenog računanja ostaju na neki način izvan recepcije i počinje prava mala demonska igra:

''Počeli su da se jure po mraku
Da se dele kad se množe
Da se oduzimaju kad se sabiraju''

Nula zaboravlja da zatvaranje u granice sopstvene ispunjenosti nakon računskih operacija sa samom sobom nije ostalo bez traga. Sada tragovi počinju svoje demonsko komešanje kroz iste računske operacije koje je činio i njihov pralik:

''Onako kako se to u mraku već radi''

Ko su, zapravo, ''usijani tragovi''? Najbolji dokaz da Popina nula nije simbol ništavila, predstavlja njena solarna priroda. Toplota, svetlost, zaokruženost - drevne Maje prvi su izmislilinulu i videli je u obličju školjke ili puža. Za njih, ona je imala vrednost zrna kukuruza koje nakon potapanja u reku vaskrsava, uznosi se na nebo i postaje sunce. Simbolizam nule podrezumeva ciklično obnavljanje prirode koje je nemoguće bez smeljivanja svetlosti i tame. Usijani tragovi, jureći se po mraku, obnavljaju smisao sveta kao pakla čulnosti. Uspostavljeno je sporedno nebo.
Simbolizam igre imanentan je Popinoj poetici, pa ni ''Sporedno nebo'', tj. pesma ''Zaboravan broj'', nije izuzetak. Igrajući se jurke po mraku, ''usijani tragovi'', tj. multiplikovana nula, predstavljaju sliku sveta čije su svakodnevne katastrofe neizbrojive. Zvezdoznanac, posmatrajući igre na sporednom nebu sa distance, rezignirano konstatuje:

''I nije bilo nikog da ga zamoli
Da tragove zaustavi
I da ih izbriše''

U Popinoj demonskoj kosmogoniji nula teži da se umnoži i to čini simulirajući zaboravnost. Jednom stavljen u pogon, mehanizam igre se ne zaustavlja.
Broj je mamac za skriveno. Anđeo brojanja stoji na pragu sporednog neba i lista knjigu numeričkih sistema poznatih civilizacija. Ali njega ne zanima ono što beleži istorija, mnogo više od toga njega zanima igra brojeva kojih nema u numeričkim sistemima poznatih civilizacija. On osluškuje ledenu tišinu kosmosa očekujući zaboravljeni zvuk igre koja s ezove ''izmicanje brojeva''. Ukoliko pokuša da uspostavi novi poredak, prevodeći pokrete u brojeve i brojeve u razloge, otkriće čitav kontinent: stepeništa kojima treba stići do jasnih dokaza da je u mraternjem jeziku između dođi i zaboravi sakriven način molitve, utvare brojeva zaljubljenih u ponavljanje, u ljubavnu pesmu gravitacije.